Opracowany przez FitchRatings

Marzec 2003, Wersja do pobrania [pdf 1MB]

Ratingi

Waluta Zagraniczna
Długoterminowy BBB+

Waluta Krajowa
Długoterminowy A-

Perspektywa ratingu
Stabilna

Analitycy

Elżbieta Kamińska (Warszawa)
+48 22 433 66 00
elzbieta.kaminska@fitchratings.com

Ilona Dmitrieva (Moskwa)
+7 095 192 33 46
Ilona-dmitrieva@mtu-net.ru

Wybrane dane budżetowe

Uzasadnienie ratingu

Ratingi odzwierciedlają dobre zarządzanie budżetowe, niskie zadłużenie, elastyczność finansową oraz poprawę infrastruktury lokalnej. Ratingi biorą również pod uwagę pogorszenie się sytuacji gospodarczej i wysoką zależność od przemysłu ciężkiego.

Katowice należą do województwa śląskiego, najbardziej uprzemysłowionego regionu w Polsce, zdominowanego przez przemysł ciężki, zwłaszcza górnictwo i hutnictwo. Katowice, będące stolicą regionu z liczbą mieszkańców wynosząca ok. 338 tyś., zajmują 10-tą pozycję w kraju pod względem wielkości. Miasto należy do najgęściej zaludnionych w Polsce (ponad 2000 osób na l km2). Sytuacja ekonomiczna Miasta kształtuje się lepiej niż średnia krajowa oraz w porównaniu do innych stolic województw (z wyjątkiem Warszawy). Poziom bezrobocia (7,4%) jest znacznie niższy niż średnio w kraju (17.4%). Pomimo pogarszania się sytuacji gospodarczej oraz restrukturyzacji przemysłu w regionie, Śląsk, w tym również Katowice, ciągle należą do najbogatszych w Polsce. W 2000 roku PKB per capita i Wartość Dodana Brutto (WDB) per capita były wyższe od średniej krajowej odpowiednio o: 15.8% i 10%. W regionie kontynuowany jest proces restrukturyzacji gospodarki, co przyczyniło się do wzrostu udziału usług w WDB z 48% w 1995r. do 57,3% w 2000r. Jednak udział przemysłu jest ciągle wysoki i stanowi 30% WDB.

Od 1999 roku dochody bieżące rosły szybciej niż wydatki operacyjne. Sytuacja budżetowa Miasta w ostatnich czterech latach była dobra. Zarówno zadłużenie, jak i jego obsługa były niskie. Średnia marża operacyjna wynosiła 15% i była wystarczająca na obsługę zadłużenia oraz, do pewnego stopnia, pozwalała na finansowanie inwestycji. Katowice inwestują znaczne kwoty w infrastrukturę. Najważniejsze inwestycje Miasta to budowa drogi średnicowej i przebudowa kanalizacji zbiorczej. Od 1999 roku udział wydatków kapitałowych w wydatkach ogółem wzrósł z 14% w 1999r. do 31% w 2002r. W przyszłości Katowice zamierzają korzystać z funduszy UE, transferów z budżetu centralnego oraz innych zewnętrznych źródeł finansowania, jak kredyty i obligacje.

Perspektywa

Stabilna perspektywa ratingu odzwierciedla dobra sytuację ekonomiczną i budżetową Miasta, pomimo pogorszenia się sytuacji w kraju. Niewielki spadek dochodów w 2002 roku ma raczej charakter jednorazowy i nie świadczy o pogarszaniu się sytuacji budżetowej. Fitch będzie jednak monitorował sytuację ekonomiczną w Mieście, szczególnie w związku z restrukturyzacją przemysłu ciężkiego. Będziemy również obserwować zmiany instytucjonalne dotyczące samorządów.

Mocne strony

Niskie zadłużenie
Dobre zarządzanie budżetowe

Zagrożenia

Niekorzystna sytuacja gospodarcza
Znaczna zależność od przemysłu ciężkiego

Władze / kontekst polityczny
Mocniejsza pozycja prezydent i polityczny skład Rady Miasta stwarza dobre warunki dla efektywnego zarządzania.

Zmiana zasad wyboru prezydentów miast wzmacnia ich pozycję w porównaniu do poprzednich rozwiązań: po raz pierwszy od transformacji systemu politycznego w Polsce (1989) prezydenci miast wybierani są w wyborach bezpośrednich. Była to jedna z głównych zmian ordynacji wyborczej. Zgodnie z nowym prawem są oni bezpośrednio odpowiedzialni za swoje decyzje i jednocześnie stali się bardziej niezależni od rad miast, uzyskując również większą elastyczność. Prezydenci nie mogą być odwołani przez radę miasta. Nie będąc powoływanymi przez radę miasta, prezydenci nie mogą być przez nią odwołani. Aby odwołać prezydenta rada gminy może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania prezydenta.

Wiceprezydenci są powoływani przez prezydentów. Taka konstrukcja prawna sprzyja większej stabilności zarządzania Miastem, co jest czynnikiem pozytywnym w krajach o tak młodej demokracji jak Polska.

Możliwość konstruktywnej współpracy Radą Miasta istnieje dzięki stabilnemu składowi Rady oraz politycznemu doświadczeniu Prezydenta: aktualny prezydent Katowic (Piotr Uszok) posiada duże doświadczenie w działalności samorządowej. Po wyborach w październiku 2002 rozpoczął swoją czwartą kadencję w samorządzie Katowic i drugą jako prezydent Miasta. Posiada duże poparcie społeczne. Był jednym z niewielu kandydatów na prezydentów miast, którzy zostali wybrani w pierwszej turze wyborów.

Praktyka poprzednich lat wskazuje, że Prezydent Miasta również w tej kadencji będzie w stanie działać efektywnie, uzyskując poparcie Rady, tym bardziej, że członkowie Rady Miasta posiadają również doświadczenie w działalności samorządowej. Dla 19 z nich jest to druga kadencja.

Rada liczy 31 radnych, wśród których 16-tu należy do Forum Samorządowego i Piotr Uszok, 9-ciu do SLD-UP, 4-ech do Platformy Obywatelskiej, a 2-ch do Samorządu Mieszkańców. W Radzie Miasta dominują przedstawiciele ugrupowań centroprawicowych. Nie ma w niej reprezentacji partii radykalno-populistycznych. Prezydent posiada stabilną większość w Radzie.

Doświadczenia poprzedniej kadencji wskazują, że nie występuje potrzeba tworzenia koalicji dla efektywnego działania: Miasto wdraża strategię rozwoju, która została opracowana i zaakceptowana w poprzedniej kadencji, w tym przez 19 obecnych radnych, którzy pełnili swoje funkcje również poprzednio. Dlatego Fitch nie spodziewa się oporu opozycji przy wdrażaniu strategii. Główne cele strategii są akceptowane również przez innych radnych.

Sytuacja społeczno-ekonomiczna

Pomimo pogarszania się sytuacji gospodarczej w kraju, co negatywnie wpływa na gospodarkę lokalną, sytuacja gospodarcza Katowic jest ciągle lepsza niż średnia krajowa, mierzona PKB per capita, poziomem bezrobocia, czy wartością inwestycji zagranicznych. Kopalnie znajdujące się w obrębie Katowic są w lepszej sytuacji niż pozostałe, stąd też restrukturyzacja sektorów węgla kamiennego i hutnictwa nie powinna negatywnie wpływać na lokalną gospodarkę.

Katowice, są stolicą województwa śląskiego, które jest najbardziej uprzemysłowionym regionem w Polsce, zdominowanym przez przemysł ciężki, w szczególności hutnictwo i górnictwo. Obszar województwa wynosi c. 12.300 km2 i stanowi zaledwie 4% powierzchni kraju. Województwo zamieszkuje 4,8 mln ludności, co stanowi 12,5% populacji kraju. Województwo śląskie należy do najgęściej zaludnionych regionów w Polsce. Liczba ludności przypadająca na jeden km2 jest ponad 3-krotnie wyższa niż średnia krajowa i wynosi: 392 osoby na km2, gdy średnia krajowa to 123 osoby.

Katowice, liczą 338.000 mieszkańców, co daje im 10-tą pozycję w Polsce. Powierzchnia Miasta wynosi 165 km2 i jest ono najgęściej zaludnionym miastem w Polsce (ponad 2000 osób na l km2). Katowice zaliczają się do wielkich miast, według standardów polskich.

Zgodnie ze standardami statystycznymi obowiązującymi w Polsce nie opracowuje się danych dotyczących PKB (Produktu Krajowego Brutto) i WDB (Wartości Dodanej Brutto) dla poszczególnych miast. Dane te są dostępne tylko dla regionów i podregionów, dlatego analizując sytuację ekonomiczną Fitch musi opierać się na danych dla województwa śląskiego lub podregionu Śląsk Centralny. Katowice jako stolica regionu jest bogatsza niż region przeciętnie.

Pomimo pogorszenia się sytuacji ekonomicznej w Kraju i procesów restrukturyzacyjnych w regionie, Śląsk należy ciągle do najbogatszych w Polsce. PKB per capita w województwie śląskim wyniósł 19.500 zł, gdy średnio w Polsce wynosił on 17.725 zł (l 10% średniej krajowej w 2000).

Udział województwa śląskiego w PKB wynosił 13,8%, co dawało mu drugą pozycję w Polsce po Warszawie. Patrząc natomiast na podregiony (Śląsk północny, południowy, centralny, gdzie leżą Katowice) najbogatszym podregionem jest Śląsk centralny. Jego udział w PKB kraju wynosi 6,9% oraz natomiast w PKB województwa 50%.

W latach 1995-2000 PKB województwa śląskiego wzrósł prawie dwukrotnie (o 198%). Pomimo pogorszenia się sytuacji ekonomicznej, wzrastającego bezrobocia oraz procesów restrukturyzacyjnych przemysłu węgla kamiennego, wzrost PKB w 2000 (ostatnie dostępne dane) w województwie był zadowalający i wynosił 11,1%, przy średniej krajowej wynoszącej 11,4%. Pomimo tego, że w latach 1995-2000 udział regionu w krajowym PKB spadł z 15,7% do 13,8%, jest on w dalszym ciągu wysoki. Tak znaczący spadek wynikał z zmniejszającego się udziału przemysłu w tworzeniu PKB.

Ostatnie dwanaście lat były okresem znaczącego wzrostu gospodarczego zarówno w Polsce, jak i w województwie śląskim. Śląsk oraz podregion Śląsk Centralny zajmują drugą pozycję spośród 16 województw, zarówno pod względem WDB ogółem, jak i WDB przypadającą na jednego zatrudnionego. WDB ogółem dla Śląska wyniosła 83.324 mln zł, natomiast dla podregionu Śląsk Centralny było to 41.770 mln zł, (ponad 50% WDB województwa). WDB na zatrudnionego wyniosła 46.400 zł (15,8% powyżej średniej krajowej), podczas gdy średnia krajowa kształtowała się na poziomie 40.102 zł. W latach 1995-2000 WDB dla Śląska wzrosła o 98,2%. Średni roczny wzrost w tym okresie wyniósł 11,7%, natomiast średni wzrost dla Polski wynosił 11,2%.

Zarówno Śląsk, jak i Katowice należą do obszarów silnie uprzemysłowionych z przewagą przemysłu ciężkiego. W Regionie trwa proces restrukturyzacji gospodarki. W 1999 roku poprzedni rząd podjął decyzję o restrukturyzacji przemysłu węgla kamiennego, która polegała na zmniejszeniu zatrudnienia i zamknięciu niektórych kopalń. W rezultacie tych procesów zmieniła się struktura WDB. W 1995 roku 41,6% WDB było generowane przez przemysł, podczas gdy w roku 2000 przemysł generował tylko 33% WDB. Jednak w porównaniu z innymi regionami w Polsce, udział przemysłu w WDB jest ciągle wysoki (średnia krajowa wynosi 26%). W tym samym okresie wzrastał udział usług (rynkowych i nierynkowych) w tworzeniu WDB. W 1995, usługi stanowiły 48% WDB, natomiast w 2000 było to 57,3% (średnia krajowa 62,5%).

Proces restrukturyzacji przemysłu spowodował również zmianę struktury zatrudnienia zarówno w województwie, jak i w Mieście. Gdy w 1995 42,3% zatrudnionych w Katowicach pracowało w przemyśle i budownictwie, to w 2000 roku było to tylko 35,4%, nieznacznie poniżej średniej krajowej (39,7%). W tym samym okresie wzrosło zatrudnienie w sektorze usług, z 39,5% do 42,4% (w przypadku usług rynkowych) i z 17,9% do 21,9% (w przypadku usług nierynkowych).

W ciągu ostatnich dwunastu lat obniżyła się liczba mieszkańców Katowic. W 1995 Katowice liczyły ponad 366.700 mieszkańców, gdy w 2001 liczba mieszkańców wyniosła tylko 338.000. Było to spowodowane ujemnym przyrostem naturalnym oraz ujemnym bilansem migracji. Prognozy demograficzne wskazują, że trend ten będzie kontynuowany. Szacuje się, że w 2010 roku liczba mieszkańców wyniesie 330.000, a w 2030 spadnie do 304.000.

Podobnie jak w całym kraju zmienia się struktura wiekowa ludności. Wzrasta udział ludności w wieku poprodukcyjnym. W 2001 roku wynosił on 16,3%, gdy w 1999 było to 15,2%. Nie powinno to jednak mieć bezpośredniego wpływu na budżet Miasta, gdyż zarówno emerytury jak i opieka zdrowotna należą do zadań Państwa.

W 2001 roku stopa bezrobocia w Katowicach wyniosła 7% i była jedną z najniższych w porównaniu do pozostałych stolic wojewódzkich. We wrześniu 2002 roku stopa bezrobocia dla Katowic wzrosła do 7,4%, ale i tak była znacznie niższa niż średnia krajowa (17,5%). Niższymi stopami bezrobocia charakteryzowały się tylko Warszawa (5,1%) i Poznań (5,6%). Można oczekiwać dalszego wzrostu bezrobocia wynikającego z ciągle niesprzyjających warunków ekonomicznych oraz kontynuowania procesów restrukturyzacyjnych w przemyśle stalowym i węglowym.

Restrukturyzacja przemysłu węglowego: zgodnie z narodowym programem restrukturyzacji przemysłu węglowego, niektóre nieefektywne kopalnie węgla kamiennego zostaną zamknięte. Szacuje się, że ok. 35.000 osób zatrudnionych w górnictwie straci pracę. W wyniku silnego oporu związków zawodowych przeciwko redukcjom zatrudnienia rząd ogłosił weryfikację programu oraz zgodził się na wydłużenie okresu, w którym realizowany będzie program zamykania kopalń i redukcji zatrudnienia.

Całkowite zatrudnienie w sektorze węglowym wynosi 140.000, z tego 18.000 zatrudnionych jest w Katowickim Holdingu Węglowym. W skład Holdingu wchodzi sześć kopalń węgla kamiennego, z czego trzy znajdują się na terenie Katowic. Wyniki finansowe Holdingu są dodatnie. Wskaźnik zyskowności jest niski, ale dodatni (w 2001r. wyniósł 0,8%). Holding płaci podatki i jest jednym z większych płatników podatku od nieruchomości. W związku z pozytywnymi wynikami finansowymi, kopalnie Holdingu nie znalazły się na liście kopalń przewidzianych do zamknięcia.

Pewne pozytywne zjawiska dotyczą sektora stalowego: w maju 2002 rząd powołał holding Polskie Huty Stali, w skład którego weszły cztery huty: Huta Katowice (HK), Huta Sędzimira (HS), Huta Cedler i Huta Florian. Wartość kapitału tego podmiotu wynosi 900 mln zł i obejmuje 85% produkcji stali w Polsce. Powołanie holdingu jest pierwszym krokiem w restrukturyzacji sektora stalowego. Następnym będzie oddłużenie hut wchodzących w skład holdingu. Po przeprowadzeniu drugiego etapu restrukturyzacji rząd zamierza znaleźć inwestora dla tego podmiotu. Redukcja zatrudnienia jest nieunikniona, gdyż rząd musi ograniczyć wielkość produkcji stali do poziomu odpowiadającemu limitom ustalonym przez Unię Europejską, co jest warunkiem niezbędnym dla otrzymania funduszy z UE na restrukturyzację sektora.

Niesprzyjające warunki ekonomiczne w Polsce w ciągu ostatnich trzech lat negatywnie wpłynęły na poziom inwestycji bezpośrednich na Śląsku. W 2000 roku nakłady inwestycyjne spadły o 5,3%, gdy w 1999 roku wzrosły one o 11,3%. Pomimo tej negatywnej tendencji, Śląsk zajmuje ciągle drugą pozycję w kraju pod względem wielkości nakładów inwestycyjnych. Pierwsze miejsce przypada województwu mazowieckiemu, którego udział w nakładach ogółem wynosił 31,5%, natomiast Śląska 11,5%. Największe inwestycje zostały poniesione w sektorze usług (47,2% nakładów ogółem) oraz przemyśle (38,5%). Duże inwestycje dotyczyły super marketów (Auchan, Billa, OBI, IKEA), hoteli (Holiday Inn), kin (Cinema-City), Centrum "Park Silesia" oraz powierzchni biurowej.

Obroty handlu zagranicznego w województwie wzrastają. W roku 2000 eksport wzrósł o 22%, natomiast import o 9%. Udział województwa w eksporcie Polski wzrósł z 16,2% (w 1999r) do 17,3% (w 2000), natomiast udział importu nie zmienił się (9,8%). Bilans handlu zagranicznego był dodatni.

Pomimo niesprzyjających warunków wzrasta liczba zarejestrowanych firm. W 1999 roku liczba zarejestrowanych firm wynosiła 38.700, natomiast w 2001 wzrosła do 40.388, z czego ok. 80% stanowiły MŚP.

Sytuacja Budżetowa

Wyniki budżetowe Miasta są dobre. Dodatni bilans bieżący (w 2002r.) w 80% pokrywał bilans wydatków kapitałowych. W latach 1999-2002, Katowice ściśle kontrolowały sytuację budżetową. W najbliższych latach można się spodziewać zwiększonej presji na wzrost wydatków kapitałowych, w związku z realizacją programu inwestycyjnego oraz możliwością korzystania z funduszy UE.

Wyniki budżetowe Katowic są dobre: od 1999 roku dochody bieżące budżetu wzrastają szybciej niż wydatki operacyjne. W latach 1999-2001 dochody bieżące wzrosły o 29,2%, podczas gdy wydatki operacyjne wzrosły o 25,9%. Wpłynęło to na znaczną poprawę bilansu operacyjnego. W 2001 bilans operacyjny był o 45,8% wyższy niż w 1999 r. W 2001 r. wyniósł on 143,7 mln zł, gdy w 1999 roku wynosił 98,5 mln zł. W tym samym okresie poprawiła się nieco marża operacyjna (bilans operacyjny/dochody bieżące), z 16,2% w 1999r. do 18,3% w 2001 r. W budżecie na rok 2002 dochody bieżące są szacowane na poziomie 749 mln zł, 5% poniżej poziomu w roku 2001. W 2002 marża operacyjna wyniesie ok. 13,2%. Spadek marży operacyjnej wynika z niższych, niż w 2001 roku, dochodów bieżących.

Miasto ściśle kontroluje sytuacje budżetową, dzięki czemu zrealizowane dochody są wyższe od planowanych, natomiast wydatki zrealizowane są niższe od planowanych. Sytuacja ta dotyczy okresu 1999- 2000.

Miasto prowadzi rozważną politykę budżetową: projekty budżetów są przygotowywane przed końcem poprzedniego roku, jednak w ciągu roku budżety mogą podlegać zmianom. Fitch analizował budżety wykonane i planowane w latach 1999-2002, co pozwoliło nam stwierdzić, że Miasto zarządza finansami w sposób ostrożny. W latach 1999-2001 dochody zrealizowane byłe wyższe od dochodów planowanych. W 1999-2000 było to odpowiednio: 1,6% i 2,5% powyżej budżetu po aktualizacji. W porównaniu do pierwszej wersji budżetu wskaźniki te były nawet wyższe: 5,8%, 12,3% oraz 6,4% (w 200lr.).

Miasto utrzymuje również ścisłą kontrolę wydatków budżetowych. W porównaniu do planu po aktualizacjach średnie wykonanie wydatków wyniosło 94,8%.

W 1999 Miasto uzyskało wysoką nadwyżkę budżetową (48,2mln zł), która przekraczała łączny deficyt budżetowy w latach 2000-2001 (15mln zł w 2000r. i 32,5mln zł w 2001).

W 1999-2001 bilans operacyjny Katowic poprawiał się. Niestety w 2002 roku zmniejszył się do poziomu porównywalnego z rokiem 1999, co nie jest dobrym prognostykiem na przyszłość. Przyczyną pogorszenia się bilansu operacyjnego były niższe dochody z transferów oraz dochody zaliczane do grupy "pozostałe dochody". Różnica ta nie została pokryta wzrostem dochodów z podatków.

Katowice posiadają udziały większościowe w czterech spółkach: trzy z nich są dochodowe, natomiast jedna, PW-S "Spodek", w latach 2000-2001 generowała straty, które były spowodowane wysokimi kosztami amortyzacji. Głównym przedmiotem działalności firmy jest organizacja masowych imprez kulturalnych i sportowych. Ze względu na swoją wielkość "Spodek", który jest centrum sportu i rozrywki, nie jest wykorzystany przez większą część roku, gdyż mniejsze imprezy nie są dochodowe. Miasto planuje zmienić strukturę organizacyjną spółki, poprzez przejęcie jej majątku i uczynienie spółki wyłącznie organizatorem imprez kulturalnych i sportowych.

Pozostałe trzy spółki osiągają niewielkie dochody netto. Są to: Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej oraz Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego (KTBS), które buduje mieszkania dla rodzin o niższych dochodach na członka rodziny niż średnia krajowa, ale posiadających zdolność do spłaty swoich zobowiązań.

Spółki komunalne w 2001 roku 

Miasto posiada również udziały mniejszościowe w sześciu innych spółkach: ale tylko w dwóch udziały te przekraczają 10%; są to: Międzynarodowe Targi Katowickie i Katowicki Hurt Towarowy. Udział Miasta w tych podmiotach wynosił w 2001. odpowiednio 18% i 15,43%. Katowicki Hurt Towarowy jest w trakcie procesu likwidacji.

Miasto posiada szereg jednostek budżetowych oraz 12 instytucji kultury (ośrodki kultury, muzea i teatry). Wartość ogółem dotacji dla tych instytucji wyniosła 19,9 mln zł w 2000r. i 22,3 mln zł w 2001 r. Finansowanie tych instytucji należy do zadań Miasta.

Miasto jest organem założycielskim dla szeregu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Nie jest ono jednak zobowiązane do finansowania wszystkich wydatków sektora. Do zadań Miasta należy finansowanie programów zdrowotnych oraz zakupu aparatury specjalistycznej Miasto posiada osiem placówek zdrowia, wśród których jest sześć szpitali, Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy, Zakład Lecznictwa Ambulatoryjnego. Ogólna sytuacja w służbie zdrowia pogarsza się. Rząd podejmuje kroki w celu poprawy sytuacji finansowej w sektorze zdrowia.

Finanse: Dochody
Głównym źródłem dochodów bieżących są transfery z budżetu Państwa, które w 2002r. stanowiły ponad 40% dochodów bieżących. Wysoki udział transferów w dochodach Miasta wskazuje, że zależność dochodów od wyników lokalnej gospodarki jest raczej ograniczona. Spodziewana w 2004 roku reforma finansów publicznych może spowodować pewną zmianę struktury dochodów, poprzez wzrost udziału dochodów z podatkowi zmniejszenie udziału subwencji i dotacji.

Po reformie administracyjnej (1999) Katowice posiadają status miasta na prawach powiatu, które realizuje zadania gminy i powiatu: tak więc otrzymują one transfery z budżetu Państwa jako gmina i powiat. W 2001 roku ponad 67% dochodów ogółem Miasto otrzymywało jako gmina, a 33% jako powiat. Udział powiatu w dochodach Miasta wzrastał z 27,2% w 1999r. do 33% w 2002r.

W ciągu ostatnich czterech lat dochody Miasta rosły: w 2001 wzrost dochodów wyniósł 35% w porównaniu do roku 1999. Plan na rok 2002 przewidywał dochody ogółem na poziomie 901 mln zł (879 mln zł po zmianach), co oznaczałoby wzrost o 4% (1,5% po zmianach), w porównaniu do 2001 r. Dochody ogółem w roku 2002 wyniosły 875 mln zł, tj. 99% planowanych. Wynikało to z niższych dochodów z podatku PIT oraz subwencji ogólnej, której kwota została zredukowana w marcu 2002. Planowana kwota subwencji ogólnej wynosiła 252,3 mln zł i została ona zmniejszona o ok. 20 mln zł.

Dochody z podatku dochodowego od osób fizycznych szacowane są przez Ministerstwo Finansów, następnie dane te przekazywane są samorządom jako parametr przy tworzeniu ich budżetów. Przeszacowanie tych dochodów jest częste w ostatnich latach. Główna przyczyna tkwi w niechęci rządu do przyznania się, że spowolnienie gospodarki jest poważniejsze niż to się oficjalnie podaje.

Transfery z budżetu Państwa dominują w budżecie Miasta: transfery z budżetu Państwa stanowią 71% dochodów ogółem. Pozostałe 29% to dochody własne, w skład których wchodzą dochody z podatków lokalnych i opłat oraz dochody kapitałowe.

Największy udział w transferach mają subwencje (41% transferów ogółem), następnie dochody z tytułu udziału w podatkach dochodowych (33%) i 26% stanowią dotacje. Struktura dochodów była relatywnie stała w latach 1999-2002.

Udziały w podatkach dochodowych CIT i PIT są oficjalnie zaliczane do dochodów własnych. Zależą one od wartości podatków zebranych na danym terenie. Dochody z PIT zrealizowane przez Urzędy Skarbowe przekazywane są Ministerstwu Finansów, które dokonuje ich podziału między różne szczeble samorządu terytorialnego, według kryterium miejsca zamieszkania. Dochody z CIT przekazywane są przez Urzędy Skarbowe bezpośrednio do gmin. Przekazanie dochodów z PIT powinno nastąpić nie później niż do 10-tego następnego miesiąca, a dochodów z CIT do 20 dnia po dniu, w którym wpłynęły na rachunek Urzędu Skarbowego.
W przypadku opóźnień Ministerstwo Finansów lub Urzędy Skarbowe muszą płacić samorządom odsetki ustawowe.

Posiadając status gminy i powiatu miejskiego, udział Katowic w dochodach z podatku PIT i CIT obejmuje kwoty należne powiatowi i gminie: zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2001, Katowice znalazły się na liście gmin górniczych. W latach 2001-2002 gminy te miały prawo do dodatkowego udziału w dochodach od podatku PIT (5%). Dzięki temu całkowity udział Katowic w dochodach od podatku PIT wyniósł 33,6% dochodów z PIT zebranych na terenie Miasta (27,6% jako gmina, 1% jako powiat i 5% jako gmina górnicza). W 2003 gminy górnicze nie będą otrzymywały dodatkowego 5% udziału w podatku PIT.

Jednak w związku z procesem restrukturyzacji sektora górniczego gminy górnicze starają się przekonać rząd do ustanowienia innej formy rekompensaty. Dotychczas nie ma żadnych informacji o formie rozwiązania tego problemu.

Wskaźnik udziału samorządów w dochodach z PIT i CIT są określane przez Sejm w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego i nie zależą od decyzji Ministerstwa Finansów.

Udział w PIT i CIT (%)

Źródło: Ustawa o dochodach Jednostek Samorządu Terytorialnego

W 2001 roku dochody z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT wyniosły 204,2 mln zł, z tego 97% Miasto otrzymało jako gmina. W latach 1999-2001 dochody z CIT i PIT wzrosły o 16%, z 176 mln zł do 204.2 mln zł.

W latach 2000-2001 otrzymane dochody z tytułu podatku PIT były niższe niż przyjęto w planach, i wyniosły odpowiednio 88,7% i 89,8%. Niedobór wynikał z przeszacowania tych dochodów przez rząd. Administracja państwowa zakładała niższe bezrobocie i wyższe dochody od osób fizycznych.

W latach 1999-2001 subwencja ogólna rosła równomiernie: w 2001 roku subwencja wzrosła nominalnie o 13,5% oraz o 6,5% realnie. Udział subwencji w dochodach ogółem wahał się nieznacznie (z 27,7% w 1999r. do 29,2% w 2001 r.). Zasady obliczania subwencji są ściśle zdefiniowane przez prawo. Są one obliczane przez Ministerstwo Finansów, które jest zobowiązane do poinformowania samorządów o tych danych do 15 października roku bazowego. Dane te stanowią parametr przy ustalaniu projektu budżetu na rok następny.

Dochody z podatków lokalnych i opłat były na dobrym poziomie: w 2001r. podatki lokalne i opłaty stanowiły 20% dochodów Miasta ogółem i ich udział był stabilny w ciągu ostatnich czterech lat. Podatki lokalne i opłaty obejmują m.in.: podatek od nieruchomości, podatki od spadków i darowizn, opłatę skarbową, podatek od środków transportowych, podatek leśny i rolny, podatek od psów, opłatę administracyjną i targową, opłatę eksploatacyjną, pobieraną na podstawie Ustawy prawo geologiczne i górnicze oraz dochody z własnego majątku.

Podatki i opłaty lokalne wzrosły o 37,8% w latach 1999-2001. Szacunki na rok 2002 wskazują na dalszy wzrost tych dochodów (o 7,2%). Nominalna wartość dochodów z tego źródła wyniesie 182,3 mln zł (w 2002), podczas gdy w 1999r. wyniosła 123,3 mln zł.

Najważniejszym podatkiem lokalnym w Katowicach jest podatek od nieruchomości, który tanowi 69% wartości podatków lokalnych i opłat ogółem. Podatek od środków transportowych tanowi zaledwie 3%. Pozostałe podatki lokalne, takie jak: podatek rolny, leśny, od psów stanowią zaledwie 3%.

W budżecie na rok 2003 założono wzrost podatku od nieruchomości o 5,8%, w związku z tym jego udział w podatkach lokalnych wzrośnie do 72,9%. Baza podatkowa jest relatywnie dobrze zdywersyfikowana. Lista największych płatników podatku (tych, którzy płacą powyżej 2 mln zł każdy) zawiera 17 podmiotów. Ich udział w podatku od nieruchomości ogółem wynosił 44%. Od 1999r. widoczny jest pewien wzrost koncentracji płatników podatku od nieruchomości. W 1999 roku najwięksi płatnicy płacili 39,7% podatku ogółem, podczas gdy w 2002 roku było to 44%.

Podatek od nieruchomości jest również dobrze zdywersyfikowany według sektorów. Sektor górnictwa kamiennego posiada największy udział (12,9%), następnym jest przemysł stalowy (8,6%) oraz wodociągi (7,6%). Ważnym pozytywnym czynnikiem jest malejący udział przemysłów schyłkowych (np. udział przemysłu węglowego spadł z 16,7% do 12,9%) oraz wzrastający udział sektora usług (np. ciepłownictwa, energii elektrycznej, zaopatrzenia w wodę).

Dochody kapitałowe ze sprzedaży majątku, charakteryzują się pewną zmiennością. Najwyższe dochody osiągnięto w 1999r. Było to 24,64 mln zł (3,84% dochodów ogółem), natomiast w roku 2001 było to tylko 15,36 mln zł. Miasto nie korzysta szeroko z tego źródła finansowania w związku z niesprzyjającą sytuacją panującą na rynku nieruchomości. W latach 1999-2002 Miasto otrzymało dochody kapitałowe w formie transferów z budżetu Państwa, które były przeznaczone na określone inwestycje. Dochody te przewyższały znacząco dochody ze sprzedaży majątku. W 2001 roku były one ponad 4 razy wyższe.

Zgodnie z informacjami otrzymanymi przez Agencję Fitch od władz Miasta, nie planuje się w najbliższej przyszłości zwiększania dochodów poprzez sprzedaż majątku.

Finanse: Wydatki
Większy nacisk na rozwój oraz poprawę otoczenia gospodarczego, wpłynęło na zmianę struktury budżetu, w wyniku wzrostu udziału wydatków kapitałowych w wydatkach ogółem (do 27%). Wydatki Miasta zdominowane są przez wydatki w działach oświata i transport. Miasto ściśle monitoruje sytuację finansową spółek komunalnych i innych jednostek budżetowych, jak szkoły szpitale, instytucje kultury. Ich zobowiązania ogółem są stosunkowo niskie i nie stanowią wysokiego ryzyka dla finansów Miasta. Miasto ściśle kontroluje wydatki. Większa presja na rozwój i poprawę otoczenia gospodarczego zmieniła strukturę budżetu, który wykazuje większy udział wydatków kapitałowych. Miasto ściśle monitoruje sytuację jednostek komunalnych: szpitali, szkół oraz spółek.

W latach 1999-2001 wydatki wzrosły średnio o 17,2%, natomiast dochody wzrosły o 24%.

Struktura wydatków ogółem według działów była relatywnie stała w ciągu ostatnich trzech lat (budżety sprzed 1999 roku nie są porównywalne ze względu na reformę administracji publicznej w 1999r.). Największy udział w wydatkach ogółem dotyczył oświaty (31%). Katowice, jako powiat i gmina są odpowiedzialne za przedszkola, szkolnictwo podstawowe i gimnazjalne (jako gmina) oraz szkolnictwo średnie (jako powiat). W 2001 roku wydatki na oświatę ogółem wyniosły 285,7mln zł (wzrost o 11,2%), z tego 91% stanowiły wydatki bieżące, głównie płace (35% wydatków ogółem).

Prawie 95% wydatków operacyjnych to wydatki obligatoryjne, składające się z płac i transferów do jednostek komunalnych (teatrów, muzeów, spółki transportu publicznego).

W wydatkach operacyjnych dominowały płace (49% wydatków operacyjnych w 2002). Miasto prowadziło ścisłą kontrolę wydatków na wynagrodzenia. Rosły one wolniej niż wskaźnik inflacji. W 2002 płace wzrosły o 2,4%. Najbardziej znaczący wzrost dotyczył roku 2001. Był on spowodowany faktem, że płace wychowawców przedszkolnych zostały uwzględnione w wydatkach budżetowych. W poprzednich latach przedszkola zaliczane były do zakładów budżetowych i były finansowane w formie dotacji z budżetu Miasta. W budżecie na rok 2003 zakładany jest nieznacznie wyższy wzrost wynagrodzeń (3,8%).

Aby ograniczyć wydatki osobowe, Miasto zlikwidowało trzy przedszkola oraz nie planuje wzrostu zatrudnienia nauczycieli. Ogólna liczba nauczycieli w 2002 roku wynosiła ok. 5000. Miasto nie może w pełni kontrolować tej grupy wydatków, gdyż płace nauczycieli negocjowane są na szczeblu krajowym, a programy oświatowe ustalane są przez rząd. W ciągu ostatnich dwóch lat rząd wprowadził nowe przedmioty do programów nauczania oraz zmienił system wynagradzania nauczycieli, który jest bardziej elastyczny, ale również bardziej kosztowny.

Subwencja oświatowa powinna być wystarczająca na pokrycie wydatków operacyjnych w szkolnictwie. Jednak w wielu jednostkach samorządowych okazuje się ona niewystarczająca. W takiej sytuacji samorządy pokrywają różnicę między wydatkami a subwencją oświatową z własnych środków. W 2001 roku Miasto dofinansowało 32% wydatków ogółem na oświatę, z tego 25% stanowiły wydatki inwestycyjne. Pozostałe 75% były wydatkami bieżącymi. W latach 2002-2003 udział Miasta w finansowaniu oświaty będzie równie wysoki.

Wydatki na odsetki były wyjątkowo niskie: w 2001 roku było to 0,1% dochodów bieżących. W 2003 roku wydatki na odsetki wzrosną do 4 mln zł, ale ich udział w dochodach bieżących będzie w dalszym ciągu bardzo niski (0,4%).

Wydatki w dziale transport obejmują wydatki na naprawę i budowę dróg oraz wpłatę do Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP) na finansowanie komunikacji miejskiej. Wydatki na transport stanowią 26,8% wydatków ogółem. W 2001 roku wydatki na naprawę i budowę dróg wyniosły 207,4 mln zł (86,2% wydatków w tym dziale), z tego 165 mln zł wyniosły wydatki inwestycyjne (naprawa dróg jest klasyfikowana jako wydatki bieżące). Miasto rozpoczęło program modernizacji i budowy dróg, który jest finansowany z kredytu uzyskanego w EBI oraz środków z budżetu centralnego. Główną inwestycją jest budowa nowej trasy średnicowej. Całkowity koszt inwestycji jest szacowany na 699 mln zł i ma być ona ukończona w 2005 roku. Projekt będzie finansowany w 91,5% z kredytów, dotacji i subwencji z budżetu Państwa, a w 8,5% ze środków własnych Miasta. W latach 2003-2005 szacowane roczne wydatki z budżetu Miasta wyniosą ok. 26 mln zł.

Problemy sektora zdrowia powinny być rozwiązane przez rząd: Wydatki na ochronę zdrowia i opiekę społeczną stanowiły 12% wydatków ogółem. Po wprowadzeniu reformy służby zdrowia w 1999r. wydatki w tej grupie spadły z 99 mln zł w 1998r. do 68,5 mln zł w 1999r. i od 1999 roku ponownie zaczęły rosnąć. Ich średni wzrost w latach 1999-2001 wyniósł 25,3%. W 2001 roku wydatki na opiekę zdrowotną i socjalną wyniosły 107,4 mln zł, w tym na opiekę socjalną wydano 79,6 mln zł (74%).

Miasto ściśle monitoruje sytuację w sektorze zdrowia: w 2002 roku władze Miasta zdecydowały się zamknąć przychodnię dla studentów szkół wyższych, która generowała straty. Sytuacja finansowa szpitali i innych jednostek służby zdrowia, które podlegają Miastu jest lepsza niż średnio w kraju. Zobowiązania ogółem sektora w 2001 roku wyniosły 21,6 mln zł, co stanowiło mniej niż 3% dochodów bieżących Miasta.

W 2003 roku rząd wdroży kolejną reformę służby zdrowia: aby podnieść efektywność sektora i utrzymać ścisłą kontrolę wydatków rząd postanowił wstrzymać reformę wprowadzoną przez poprzedni rząd i wdrożyć nową. Główna zmiana polega na scentralizowaniu systemu finansowania służby zdrowia poprzez powołanie Narodowego Funduszu Zdrowia i likwidację Regionalnych Kas Chorych. Trudno ocenić rezultaty tej zmiany, ale można oczekiwać, że utrzymując kontrolę nad Narodowym Funduszem Zdrowia rząd przyjmie większą odpowiedzialność za finansową sytuację w sektorze zdrowia.

W 2003 roku sytuacja w sektorze może być nieco lepsza, gdyż rząd podniósł składkę na ochronę zdrowia z 7,25% w 2002r. do 8% płacy brutto (pomniejszonej o składkę ZUS płaconą przez pracowników) w 2003r., która będzie wpłacana do Narodowego Funduszu Ochrony Zdrowia.

Wzrastająca rola inwestycji: od 1999r. (pierwsza kadencja obecnego prezydenta Katowic) samorząd Miasta zmienił politykę budżetową. W 1998r. 86% wydatków ogółem stanowiły wydatki bieżące. Wydatki kapitałowe (14% wydatków ogółem) były finansowane ze środków własnych lub pożyczek preferencyjnych. W poprzednich latach Miasto unikało zaciągania kredytów w związku z posiadaniem wysokich środków własnych oraz wysokimi kosztami kredytów.

Od 1999 wydatki kapitałowe wzrosły z 84 mln zł do 240 mln zł (w 2002r.). W 2002 roku ich udział osiągnął poziom 27% wydatków ogółem. Władze Miasta planują korzystać z finansowania ze środków UE (otrzymały finansowanie z funduszu 1SPA), transferów z budżetu Państwa oraz korzystać ze źródeł zewnętrznych, takich jak kredyty. Najważniejszymi i najbardziej kosztownymi inwestycjami w latach 2002-2005 są: nowa trasa średnicowa (699 mln zł) oraz modernizacja systemu oczyszczania ścieków o wartości 205 mln zł.

Zadłużenie i Płynność
W latach 1999-2002 płynność Miasta była wysoka. Dostępny poziom gotówki w kolejnych miesiącach przewyższał wartość zobowiązań zapadalnych w tym okresie. Wskaźniki obsługi zadłużenia oraz zadłużenia w relacji do dochodów bieżących były bardzo niskie, tak więc Miasto ciągle ma możliwość dalszego, bezpiecznego zadłużania się. Należy się spodziewać, że realizacja programu inwestycyjnego będzie wymagała wzrostu zadłużenia w przyszłości.

Przed 2000 rokiem Miasto nie korzystało szeroko z długu dla finansowania potrzeb inwestycyjnych: wydatki kapitałowe były głównie finansowane ze środków własnych oraz pożyczek preferencyjnych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ostatnią pożyczkę zaciągnięto w 1999r. o wartości 0,97 mln zł, z czego 0,291 mln zł zostało umorzone przez Fundusz. Pożyczka została spłacona w 2001 r.

W 2002 roku Miasto posiadało tylko jeden kredyt otrzymany z Europejskiego Banku Inwestycyjnego: w 1999r. Miasto otrzymało kredyt z EBI o wartości 20 mln Euro o stałym oprocentowaniu. Kredyt ten jest w pełni gwarantowany przez Skarb Państwa. Kredyt z EBI otrzymano w sześciu transzach;

w 2000r. - 3 mln Euro,
w 2001r. - 5 mln Euro, 5 mln Euro, 2 mln Euro,
w 2002r. -3 mln Euro, 2 mln Euro
Spłata kredytu rozpocznie się w 2003r. i potrwa do 2015 roku.

Bardzo niskie zadłużenie Miasta: znaczący program inwestycyjny Miasta wskazuje, że poziom zadłużenia może wzrastać w przyszłości, jednak aktualny poziom zadłużenia jest niski i obszar wzrostu zadłużenia jest znaczny. Na koniec 2001r. zadłużenie Katowic stanowiło 6,7% dochodów bieżących. W roku 2002 wzrosło nieznacznie (do 10,3%), i według standardów Fitch'a ciągle pozostaje niskie.

Zadłużenie do dochodów ogółem wyniosło 5,8%, podczas gdy maksymalny poziom określony w ustawie o finansach publicznych wynosi 60%.

Wskaźnik obsługi zadłużenia nie powoduje zagrożeń dla budżetu: w latach 2000-2001 wskaźnik obsługi zadłużenia (obsługa zadłużenia do dochodów bieżących) był niski (0,1%). Według prognoz na 2003r. wzrośnie on do 1,3%, ale ciągle będzie pozostawał niski.

Miasto zacznie spłacać kredyt z EBI w 2003 roku. Wydatki na obsługę długu (odsetki i raty kapitałowe) wyniosą 10,1 mln zł w pierwszym roku i będą malały w następnych latach.

W latach 2000-2002 wskaźnik zadłużenia do bilansu bieżącego był bardzo niski (poniżej jednego roku). Schemat spłaty zadłużenia pokazuje stałe roczne spłaty niepowodujące nadmiernej presji. W całym okresie spłaty roczne spłaty kapitału wyniosą 6,15 mln zł.

Niewielkie zobowiązania pośrednie: dług spółek, w których Miasto posiada udziały jest bardzo ograniczony. Największe zobowiązania posiadało Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego (KTBS). Ich wartość ogółem (łącznie zadłużenia długo- i krótkoterminowego) wyniosła 49,6 mln zł. KTBS jest niezależnym podmiotem powołanym w celu realizacji programu budowy mieszkań. Miasto nie jest odpowiedzialne za jego dług. Jego odpowiedzialność jest ograniczona do wartości udzielonych gwarancji. Na koniec 2001r. było to 0,4 mln zł.

Miasto kontroluje sytuację w sektorze i nie dopuszcza do hodowania długów, udzielając pożyczek na spłatę najpilniejszych zobowiązań. Pomimo trudnej sytuacji finansowej sektora, jego zobowiązania są raczej ograniczone.

Wysoka płynność: Miasto posiadało bardzo wysoką płynność w latach 1999-2002. Gotówka dostępna w każdym miesiącu roku znacznie przewyższała zobowiązania. Pozwalało to Miastu na tworzenie wielu depozytów bankowych w ciągu roku. Tylko w pierwszej połowie 2002 Miasto utworzyło 20 depozytów na kwotę 695 mln zł, w roku 2001 utworzono 38 depozytów.

W 2001 roku dochody z odsetek (lewa skala wykresu poniżej) wyniosły 12 mln zł. Było to znacznie więcej niż wynosiły wydatki na obsługę długu planowanych na rok 2003.

Załącznik A

mln zł

Nasze Miasto 1.3.3: Katowice dziś 1.3.4: Symbole miasta 1.3.5: Zgłoś zdarzenie 1.3.6: Dzielnice, place i ulice 1.3.7: Wirtualny spacer 1.3.8: Historia miasta 1.3.11: Rewitalizacja 1.3.12: Bezpieczne Katowice 1.3.13: Współpraca z zagranicą 1.3.14: Organizacje pozarządowe 1.3.15: Raport o stanie miasta 1.3.16: Finanse i Majątek Miasta 1.3.17: Edukacja 1.3.18: Ekologia i Zwierzęta w mieście 1.3.19: Efektywność energetyczna 1.3.20: Nagrody i Wyróżnienia dla Katowic 1.3.22: Honorowi Obywatele Miasta 1.3.23: Katowice w liczbach 1.3.24: Spotkania Prezydenta 1.3.25: Inwestycje 1.3.28: Nas troje i więcej 1.3.31: Galerie zdjęć i multimedia 1.3.32: Do pobrania Styczeń Luty Marzec Kwiecień Maj Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień Październik Listopad Grudzień 2008 2009 2010 2011 2012   Urząd Miasta Katowice, 40-098 Katowice, ul. Młyńska 4, Tel. (+48 32) 2593-909, Fax (+48 32) 2537-984, E-mail: Urzad_Miasta@katowice.eu © 2008 Urząd Miasta Katowice; najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024x768; UTF-8; kontakt: webmaster@katowice.eu | mapa serwisu | realizacja: 2business