Środowiskowe Programy Profilaktyczne realizowane są w Katowicach od października 2001 roku w ramach Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz w ramach Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii.
Programy prowadzone są w szkołach w formie zajęć pozalekcyjnych i obejmują w pierwszej kolejności dzieci zaniedbane i sprawiające trudności wychowawcze, chociaż uczestniczą w nich również dzieci bez tego typu problemów. Dzieci są zapraszane do uczestnictwa w programie głównie przez wychowawców, najczęściej po konsultacji z pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Środowiskowy program profilaktyki to projekt systemowych rozwiązań w środowisku lokalnym, obejmujący szereg programów profilaktycznych, ukierunkowany na wspomaganie dziecka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu, ograniczanie i likwidowanie czynników ryzyka oraz inicjowanie i wzmacnianie czynników chroniących.
Środowiskowy Program Profilaktyki obejmuje szereg programów profilaktycznych oraz strategii działań:
- działania informacyjne - ukierunkowane na dostarczenie wiedzy,
- działania edukacyjne - ukierunkowane na uczenie i doskonalenie umiejętności,
- działania alternatywne - ukierunkowane na tworzenie warunków do konstruktywnego zaspokajania potrzeb rozwojowych i twórczego spędzania czasu wolnego oraz na odreagowanie stresów,
- wczesna interwencja - ukierunkowane na umożliwienie otrzymywania pomocy profesjonalnej, aby pokonać doświadczane trudności,
- zmiany środowiskowe - ukierunkowane na eliminowanie ze środowiska czynników ryzyka i wprowadzanie czynników chroniących,
- zmiany przepisów społecznych - ukierunkowane na tworzenie, korektę i wdrażanie przepisów.
Program profilaktyczny jest ściśle zintegrowany z celami szkoły, związany z programem wychowawczym i priorytetami pracy szkoły.Programy realizowane są przez szkoły we współpracy z różnymi instytucjami np:. terenowymi punktami pomocy społecznej, stowarzyszeniami sportowymi, parafiami, domami kultury, komisariatami policji.
Charakter zawartych w programie działań profilaktycznych wynika bezpośrednio z diagnozy niepokojących zjawisk społeczno - emocjonalnych występujących w środowisku szkolnym, do których zaliczyć można:
przemoc rówieśniczą, słabe zainteresowanie rodziców swoimi dziećmi, brak motywacji do nauk, brak szacunku dla drugiego człowieka, nieumiejętność zagospodarowania czasu wolnego, zagrożenie uzależnieniami, głównie nikotynizmem.
Celem środowiskowych programów profilaktycznych jest:
- planowanie i wdrażanie oddziaływań profilaktycznych na uczniów, ich środowisko w celu przygotowania do zdrowego stylu życia i zminimalizowania negatywnych wpływów środowiska oraz własnych ograniczeń
- kształtowanie odpowiedzialności za zdrowie swoje i najbliższego otoczenia, jak również wykształcenie zachowań sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu
- kształtowanie przyjaznego stosunku do zwierząt z zachowaniem ostrożności podczas kontaktowania się z nimi. Zapoznanie się ze sposobami bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym pieszych, rowerzystów i kierowców pojazdów
- poznawanie motywów ochrony przyrody i zasobów środowiska przyrodniczego
- przeciwdziałanie zjawiskom przemocy i agresji w środowisku szkolnym
- przekazywanie zasad poprawnej komunikacji interpersonalnej
- wykształcenie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych
- podjęcie działań mających na celu ograniczenie absencji
- pomoc psychologiczno – pedagogiczna uczniom mającym trudności w nauce, sprawiającym problemy wychowawcze
- pomoc socjalna uczniom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej.
