Ewald Gawlik był jednym z najbardziej utalentowanych twórców malarzy-amatorów, skupionych w latach pięćdziesiątych wokół Teofila Ociepki, w grupie zwanej od miejsca jej powstania - Grupą Janowską.
Świat przedstawiany przez nich na obrazach przenikała, pod wpływem ich fascynacji teoriami metafizyczno-okultystycznymi, aura tajemniczości i symbolizmu, czyniąc go trudnym do zrozumienia i interpretacji.
Inspirację dla swych niezwykłych wizji malarskich czerpali jednak nie tylko z literatury teozoficznej i fantastyczno-naukowej, lecz także ze śląskich ludowych baśni, podań i legend. Zakorzenieni mocno w środowisku najstarszych dzielnic przemysłowych Śląska - Janowa, Szopienic, Giszowca i Nikiszowca, znając doskonale z autopsji ich codzienność, obyczaje, architekturę i tak odmienny od naturalnego krajobraz - starali się całą siłą swego talentu utrwalić na płótnach tę najbliższą im zmysłową rzeczywistość, upiększoną prze ich wyobraźnię kolorami, jakie być może, ich zdaniem, zostały z niej, przez człowieka doby industrialnej, starte.

Mimo tej wspólnoty zainteresowań, malarstwo twórców janowskich wyraźnie odzwierciedla poszczególne, zupełnie różne, oryginalne indywidualności.
„Istotą malarstwa Gawlika - pisze w swojej najnowszej książce "Śląscy pariasi pędzla i dłuta" Maria Fiderkiewicz - jest wynikająca z poczucia osamotnienia filozoficzna refleksja nad człowiekiem, życiem i przeznaczeniem oraz ucieczka od brutalnej dla rodowitych Ślązaków rzeczywistości w latach 1945-1989 w krainę lat miodzieńczych, dającą artyście poczucie bezpieczeństwa i swojskości. Tworzą ją Nikiszowiec, Giszowiec i ich najbliższe okolice. Miejsca te w swoim malarstwie Gawlik silnie idealizuje, w efekcie czego szczególnie pejzaże, ale i sceny rodzajowe, zwłaszcza te przywołane z pamięci, przesycone są specyficznym dla niego liryzmem i ekspresją. Zarówno zakres tematyczny, przede wszystkim sceny rodzajowe, lecz również martwe natury, w których opiewa urodę rzeczy i spraw zwyczajnych z codziennego otoczenia, jak malarski sposób ich rozwiązywania z typowo ekspresjonistycznym eksponowaniem konturów i graficznym wręcz traktowaniem kreski przy wysmakowanej waloryzacji kolorystycznej, pozwalają kojarzyć jego malarstwo z płótnami van Gogha."

Ewald Gawlik urodził się w Nikiszowcu w roku 1919. Malować zaczął już w młodości, ale wybuch wojny zmusił go do przerwania nauki i zniweczył jego plany dalszych studiów; artysta wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec - znalazł się w pobliżu Drezna. Jak pisze Maria Fiderkiewicz, mógł w wolnym czasie zwiedzać Galerię Drezdeńską, poznawać dzieła wielkich mistrzów, w tym także van Gogha, a w roku 1940 dzięki wstawiennictwu ojca w dyrekcji kopalni "Kaizer" ("Wieczorek") udało mu się rozpocząć studia w drezdeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Niestety, po kilku miesiącach profesorowie i studenci zostali powołani do Wermahtu. Następne trzy lata Gawlik spędził na żołnierskim posterunku w Laponii. Potem, ranny na froncie zachodnim, trafił do niewoli francuskiej. Koniec wojny nie oznaczał dla niego odmiany niepomyślnego losu. Również po powrocie do kraju w roku 1947, nie udało mu się rozpocząć studiów, tym razem z powodu szykan i tortur Urzędu Bezpieczeństwa. Musiał podpisać oświadczenie, że "jako jednostka niepewna politycznie wyrzeka się wszelkich myśli o studiach i do końca życia będzie pracował fizycznie". Podjął pracę w kopalni „Wieczorek", zaczał działać w kole plastycznym przy kopalni. Jego twórczość pozostawała jednak niezauważona aż do roku 1968, kiedy to Stowarzyszenie Historyków Sztuki w Krakowie zorganizowało wystawę pt. „Górnośląskie malarstwo amatorskie". W roku 1974 Ewald Gawlik miał swoją pierwszą wystawę indywidualną w Katowicach, a następnie, w 1979 roku - trzy następne, z inicjatywy Seweryna A. Wistockiego: w Galerii Uniwesytetu Śląskiego w Katowicach, a także w Bytomiu i w Krakowie. Od dyrekcji kopalni „Staszic" otrzymał do dyspozycji pracownię, niedaleko swego miejsca zamieszkania, w izbie Śląskiej, zwanej dziś „Gawlikówką", w Giszowcu, gdzie obecnie można oglądać jego prace. Spośród wielu obrazów, rysunków i szkiców, znajdują się tu m. in. „Ślązacy", „Cztery pory roku", „Wesele", „Wyrób masła". "Portret podwójny", "Sarajewo", „Święta Barbara".

Ewald Gawlik zmarł w roku 1993. Dwadzieścia pięć jego prac zakupiło do swoich zbiorów Muzeum Historii Katowic; wiele innych znajduje się w kolekcjach prywatnych.

opr. Krystyna Szuba

]ak powstała Izba Śląska w Katowicach-Giszowcu?

W listopadzie 1986 roku emeryci KWK "Staszic" otrzymali od swojego zakładu budynek, który wyremontowali, przeznaczając go na spotkania swojego Klubu Seniora. W roku 1988 zarząd Klubu przyjął patronat nad twórczością Ewalda Gawlika, również emerytowanego górnika i mieszkańca dzielnicy, zapewniając mu w budynku osobne pomieszczenie na pracownię i materiały plastyczne do pracy malarskiej. Wydarzenie to rozbudziło zarazem pasję kolekcjonerską wśród seniorów, którzy zainspirowani tematyką obrazów Gawlika, starali się nadać wnętrzom klubu wystrój "śląskiej izby", wypełniając je zabytkowymi sprzętami i oryginalnymi przedmiotami codziennego użytku. W ten sposób stopniowo powstawało regionalne muzeum.

MIEJSKI DOM KULTURY FILIA GAWLIKÓWKĄ
40-476 Katowice, Plac pod Lipami 3-3a
tel. 609-25-72
Izba Śląska czynna:
poniedziałek - piątek w godz. 9.00-13.00
wtorek w godz. 14.00-17.00

W ramach edukacji regionalnej proponujemy:

• lekcje muzealne
• spotkania z etnografem: życie codzienne, zwyczaje i obrzędy na Górnym Śląsku
• zwiedzanie Giszowca - "Miasta ogrodu"
• zajęcia praktyczne - kiszenie kapusty, malowanie pisanek, pieczenie chleba i kołocza, wyrób masła, smalcu i żurku