23 maja 2017
Podsumowanie działalności punktów nieodpłatnej pomocy prawnej prowadzonych przez organizacje pozarządowe w mieście Katowice
Podsumowanie działalności punktów nieodpłatnej pomocy prawnej prowadzonych przez organizacje pozarządowe w mieście Katowice

Podsumowanie działalności punktów nieodpłatnej pomocy prawnej prowadzonych przez organizacje pozarządowe

w mieście Katowice



W styczniu br. minął rok od wprowadzenia systemu nieodpłatnych porad prawnych na podstawie ustawy z dn. 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej. Od stycznia 2016 roku w Katowicach funkcjonuje 12 takich punktów, gdzie połowa z nich prowadzona jest przez organizacje pozarządowe.

W 2016 roku, podobnie jak i w bieżącym roku organizacjami pozarządowymi, które prowadzą punkty nieodpłatnej pomocy prawnej są: Fundacja "Verte", Stowarzyszenie Klub Jagielloński oraz Stowarzyszenie na Rzecz Poradnictwa Obywatelskiego "DOGMA".

Poniżej przedstawiono relacje organizacji pozarządowych realizujących nieodpłatną pomoc prawną w mieście Katowice podsumowujace dotychczasową działalność.



STOWARZYSZENIE NA RZECZ PORADNICTWA OBYWATELSKIEGO "DOGMA"


Minął już ponad rok od wprowadzenia systemu nieodpłatnych porad prawnych. Profesjonalna pomoc prawna stała się łatwiej dostępna dla uprawnionych osób i to najbliżej ich miejsca zamieszkania. Wiedza płynąca z poradnictwa stanowi realny obraz tego z czym borykają się obywatele i jakie problemy napotykają w codziennym życiu. Organizacje pozarządowe są papierkiem lakmusowym lokalnych potrzeb oraz problemów. W naszej pracy bardzo często spotykamy się z osobami, które potrzebują wsparcia prawnika, bowiem nie są w stanie samodzielnie poradzić sobie z problemami, które ich spotykają. Wielu potrzebujących znalazło zrozumienie, pomoc i sposób na rozwiązanie problemów. Każda sprawa rozwiązana w Punktach Pomocy Prawnej prowadzonych przez Stowarzyszenie „DOGMA” to nie tylko kolejny „numer klienta” w archiwum. To przede wszystkim problem, a nierzadko życiowy dramat człowieka, którego nie opuszcza poczucie bezsilności i bezradności; człowieka, któremu próbujemy pomóc w znalezieniu wyjścia z jego trudnej sytuacji oraz staramy się pokazać, jak wielka siła drzemie w nim samym i jak wiele od niego zależy.

Problemy, o których ludzie rozmawiają z prawnikiem są okryte tajemnicą, a porady są bezpłatne i to jest ważne w tego rodzaju działalności, bo pomoc skierowana jest przede wszystkim do osób, które borykają się z kłopotami, a nawet cierpią biedę. Sprawy, z którymi przychodzą nie są łatwe, często wymagają wielokrotnych spotkań i dyskusji, by osiągnąć pomyślny finał. Dotyczą spraw zusowskich, rozwiązywania problemów rodzinnych, roszczeń finansowych, świadczenia zasiłków, kłopotów mieszkaniowych i innych.

Obywatele często nie znają nawet podstawowych swoich uprawnień. Mają problem ze zrozumieniem pism, jakie otrzymują i sformułowaniem własnych. Nieznajomość przepisów prawnych prowadzi niejednokrotnie do wielkich tragedii, konfliktów rodzinnych, problemów finansowych, wkraczaniem w świat przestępczy, a co gorsza w labirynt niezrozumiałych norm prawnych, z którego nie każdy obywatel potrafi odnaleźć właściwą drogę. W dzisiejszych czasach jest ich mnóstwo i mnóstwo zagubionych ludzi, którzy sami nie potrafią ich rozwiązać. Waga problemu jest ogromna gdyż osoby te zaniedbują rozwiązanie jakiejś sprawy i w konsekwencji wpadają do kategorii wykluczenia społecznego.

W ubiegłym roku prawnicy działający z ramienia Stowarzyszenia DOGMA udzielili łącznie 6154 porad prawnych. Dane statystyczne dobitnie wskazują, że zapotrzebowanie na nieodpłatną pomoc prawną jest w Polsce znaczne. Będąc organizacją, która od 14 lat prowadzi działalność w obszarze pomocy prawnej dostrzegamy, że rozwój systemu pomocy prawnej napotyka na szereg barier. W obecnym kształcie, grono uprawnionych do bezpłatnej pomocy prawnej jest zbyt wąskie, bowiem nie znalazły się w nim liczne grupy osób potrzebujących pomocy prawnej. Są to na przykład: samotne matki; niepełnosprawni; osoby korzystające ze świadczeń 500+; bezrobotni; osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej; osoby pracujące, ale mające kłopoty z egzekucją alimentów; pracujący, ale pozbawieni wynagrodzenia za pracę przez nieuczciwego pracodawcę; kobiety, które są ofiarami przemocy w rodzinie i jednocześnie nie mają dostępu do dochodów męża; osoby bezdomne, bez dowodu osobistego, które nie potrafią pozyskać świadczeń z pomocy społecznej; osoby niezaradne życiowo; rodziny osób niepełnosprawnych, czy osób obłożnie chorych. System nieodpłatnej pomocy prawnej winien bowiem zaspokajać potrzeby dominującej części społeczeństwa.

Istotnym byłoby szersze rozpropagowanie - promocja systemu nieodpłatnej pomocy prawnej wśród społeczeństwa. Niejednokrotnie osoby potrzebujące nie wiedzą lub nie mają świadomości, że takie wsparcie może być im udzielone w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej. Pomimo wielu dysfunkcjonalności i kontrowersji należy to rozwiązanie systemowe rozwijać. Jesteśmy przekonani, iż możliwe jest efektywniejsze wykorzystanie stworzonego systemu pomocy prawnej i potencjału organizacji pozarządowych. System nieodpłatnej pomocy prawnej winien być udoskonalony, aby w rozwiązaniach uwzględnił przede wszystkim potrzeby i oczekiwania społeczne. System nieodpłatnej pomocy prawnej, gwarantowany przez Państwo winien być odpowiedzią na potrzeby osób najbardziej potrzebujących.



FUNDACJA "VERTE"


Fundacja VERTE od początku wprowadzenia w życie ustawy z dn. 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej miała przyjemność i zaszczyt prowadzenia punktów nieodpłatnej pomocy prawnej oraz prowadzenia działań edukacyjnych z zakresu popularyzacji wiedzy prawniczej.

W stycznia 2016 r. Fundacja obsługiwała jeden punkt ulokowany na terenie TPPS nr 8 przy ul. Łętowskiego 6a, natomiast od stycznia 2017 r. obsługuje dodatkowo punkt usytuowany w TPPS nr 2 przy ul. Warszawskiej 42. Współpraca z kierownictwem obydwu punktów od początku przebiegała bardzo sprawnie i nastawiona była na współpracę oraz poszanowanie miejsca, z którego Fundacja miała możliwość korzystać.

Od początku obsługi punktów nieodpłatnej pomocy prawnej Fundacja VERTE kładła silny nacisk na sprawne realizowanie nadrzędnego celu zadania publicznego jakim było i w dalszym ciągu jest sprawne i rzetelne realizowanie założeń ustawy z dn. 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej, tj.:

- zwiększanie dostępności profesjonalnej pomocy prawniczej dla obywateli na poziomie lokalnym;

- rozszerzenie zakresu spraw, w których obywatel będzie mógł uzyskać nieodpłatnie pomoc prawną;

- umożliwienie obywatelom uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej na wysokim poziomie merytorycznym, niezależnie od ich sytuacji majątkowej i faktycznej (ze szczególnym naciskiem na te grupy odbiorców, których nie stać na korzystanie z usług prawniczych na rynku komercyjnym);

- zapewnienie obywatelom równego dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej na etapie przedsądowym;

- zapewnienie lepszego dostępu do informacji prawnej i usług prawniczych, w tym dostępu do pomocy prawnej dla osób znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Powyższe cele realizowane są przez Fundację VERTE nieustanie od 11.01.2016 r. poprzez prowadzenie punktów nieodpłatnego poradnictwa prawnego świadczonego przez profesjonalną kadrę prawniczą w dni robocze (od poniedziałku do piątku) w godzinach od 16.00 do 20.00, a od br. także - w przypadku odrabiania dni świątecznych - w wybrane soboty (w godzinach 8:00-12:00 lub 8:00-16:00).

Zapewnienie dostępu do profesjonalnej pomocy prawniczej dla obywateli w tak szerokim zakresie umożliwiło do dnia dzisiejszego ponad 390 obywatelom uzyskanie bezpłatnej pomocy prawnej na wysokim poziomie merytorycznym, niezależnie od ich sytuacji majątkowej i faktycznej. Odbiorcy wsparcia mieli zagwarantowany szeroki zakres spraw, w których mogli uzyskać nieodpłatnie pomoc prawną (na etapie przesądowym). Zapewnienie specjalistów kilku różnych specjalności (m.in.: doradca podatkowy, radca prawny specjalizujący się w kodeksie cywilnym, adwokat mający olbrzymie doświadczenie w prawie rodzinnym, prawnika zawodowo zajmującego się prawem karnym i tematem odszkodowań) umożliwiło kierowanie obywateli dzwoniących do punktu, do doradców, którzy w najlepszy możliwy sposób, przy wykorzystaniu swojego wieloletniego doświadczenia i przygotowania merytorycznego, mogli udzielić pomocy i wsparcia adresatom zadania publicznego.

Ponadto, oprócz profesjonalnej pomocy prawnej dla obywateli na poziomie lokalnym, obsługiwane są numery telefonów kontaktowych do poszczególnych punktów, pod którymi można uzyskać informacje o godzinach działaniu punktu, jego lokalizacji i możliwościach dotarcia do niego oraz na życzenie wskazuje się w jaki dzień, jakiego typu specjaliści przyjmują w punkcie. Często bowiem odbiorcom zadania publicznego zależało na kontakcie z prawnikiem o określonej specjalności i z największym doświadczeniem w danej dziedzinie np. doradcą podatkowym, adwokatem obeznanym w prawie rodzinnym lub zajmującym się zawodowo tematem upadłości konsumenckiej bądź radcą prawnym w dużym doświadczeniem w prawie karnym.

Aspekt szerokiej różnorodności kadry zapewnionej do punktów pomocy prawnej przez Fundację VERTE jest nota bene jednym z jej największych atutów. Dzięki zapewnieniu prawników różnych specjalizacji mogliśmy udzielić pomocy na najwyższym poziomie merytorycznym wszystkim, którzy tego potrzebowali i którzy mogli pojawić się w punkcie w dzień, w którym dyżurował prawnik interesującej ich specjalizacji.

Fundacja VERTE, od początku obsługi punktów – oprócz oczywiście nacisku na najwyższą jakość merytoryczną świadczonego wsparcia – kładła również duży nacisk na wyczulenie prawników świadczących porady na empatię i wytworzenie odpowiedniej atmosfery towarzyszącej konsultacjom. Od samego początku, bardzo ważne było dla Fundacji VERTE i jej pracowników by osoby odwiedzające punkt pomocy prawnej czuły się komfortowo i miały poczucie, że doradcy są tam dla nich i naprawdę zależy im na tym, by każda osoba opuszczająca punkt, miała świadomość tego jak wygląda jej sytuacja prawna, jakie są jej konsekwencje i co można zrobić by swoją sytuację prawną, a często równie życiową poprawić.

Komentarz jednej z radczyni prawnych obsługujących punkty – mec. Agaty Ciszak:

"Myślę, że nieodpłatna pomoc prawna jest bardzo potrzebna i dobrze, że taka instytucja została wprowadzona. Na przestrzeni 1,5 roku działania z Fundacją VERTE pomogliśmy wielu uprawnionym. Ze względu na ograniczenia podmiotowe wynikające z ustawy (takie jak np.: wiek, pomoc z MOPSu, Karta Dużej Rodziny) pewne spektrum spraw się powtarza - zdecydowanie najczęściej pojawiają się sprawy z zakresu prawa rodzinnego - alimentacyjne, rozwody bądź dotyczące opieki nad dziećmi. Często pojawiają się także problemy związane z prawem własnościowym czy sprawy z zakresu prawa spadkowego.
Pomoc bardzo często wykracza nawet poza ramy stricte prawne - wiele osób potrzebuje również zapewnienia, że ich problem da się rozwiązać, a przede wszystkim, że nie są sami - że jest ktoś, kto ich wysłucha i udzieli wsparcia.

Niewątpliwie problemem jest wciąż brak wiedzy na temat kryterium skorzystania z pomocy. Panuje mylna opinia, że każdy mieszkaniec Katowic może zwrócić się o pomoc - informują o tym mylnie media i środki masowego przekazu. Często dochodzi do sytuacji, w których trzeba odesłać osobę, która nie kwalifikuje się do programu. Ponadto bardzo często uprawnieni chcą pomocy w sporządzeniu pisma procesowego już na etapie toczącego się postępowania sądowego, co nie jest dozwolone na mocy przepisów. Niestety, zdarzają się często również przypadki, w których uprawniony nie dysponuje całością dokumentacji potrzebnej do kompleksowej analizy sprawy. Tłumaczymy wtedy osobom odwiedzającym punkt zarówno zasady dzielenia porad, jak i istotność przedłożenia kompletnej dokumentacji dot. danej sprawy by świadczona pomoc mogła być rzetelna i skuteczna."




STOWARZYSZENIE KLUB JAGIELLOŃSKI


W roku 2016 Stowarzyszenie „Klub Jagielloński” współprowadziło wraz z „Fundacją Lepszy Świat Dla Niepełnosprawnych” trzy punkty nieodpłatnej pomocy prawnej w mieście Katowice. Znajdowały się one przy ul. Oblatów 24, ul. Dębowej 16c i ul. Wojewódzkiej 23.

W roku 2017 Klub Jagielloński prowadzi samodzielnie jeden punkt nieodpłatnej pomocy prawnej – znajduje się on w budynku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przy ul. Oblatów 24. Jest on otwarty od poniedziałku do piątku w godzinach 16.00-20.00 – ustalenie takich godzin jest niebywałą zaletą, pozwala bowiem na skorzystanie z usług punktu w sytuacji, gdy Interesant od godzin porannych przebywa w pracy.

Problemy, z którymi najczęściej borykają się Zainteresowani, dotyczą w głównej mierze zakresu prawa cywilnego, rzadziej karnego. Wśród tematyki prawa cywilnego pojawia się zakres prawa spadkowego (tutaj najczęściej pożądana jest wiedza dotycząca poprawnego sporządzania testamentu, możliwości jego odwołania) i prawa rzeczowego (ustanawianie służebności, problematyka hipoteki), a także rodzinnego (rozwody, alimenty).

Niewątpliwym plusem istnienia takich punktów jest brak ograniczeń czasowych – osoby potrzebujące mogą swobodnie przedstawić swój problem i następnie oczekiwać na pomoc ze strony prawnika, jeśli zaś jedna wizyta nie wyczerpuje tematyki (a często się tak zdarza), nic nie stoi na przeszkodzie, by pojawiać się w punkcie częściej.

Istotnym udogodnieniem jest także dobrowolność wyrażenia zgody na podanie wrażliwych danych osobowych, do których należą m.in. wykształcenie lub wynagrodzenie. Nie każdy z odwiedzających ma bowiem chęć, by dzielić się takimi informacjami z udzielającym porady.

Warto zauważyć, że od 2017 roku rozszerzył się zakres osób uprzywilejowanych do uzyskania pomocy w punktach – o nieodpłatną poradę mogą ubiegać się m.in. kobiety w ciąży.

Doświadczenie Klubu Jagiellońskiego w prowadzeniu punktów jest pozytywne. Uważamy równocześnie za wskazane, by Ustawodawca rozszerzał grono uprawnionych do pomocy – bywa bowiem, że osoby zgłaszające się do punktu nie mogą uzyskać porady ze względu na niespełnianie warunków ustawowych.